Khung pháp lý mới cho vận tải đường bộ, với điểm nhấn là việc ban hành Luật Trật tự, An toàn giao thông đường bộ 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2025), cùng với các văn bản hướng dẫn kỹ thuật như Thông tư 41/2023/TT-BGTVT và việc tăng mạnh mức xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, đã tạo ra một bước ngoặt mang tính chiến lược đối với ngành logistics Việt Nam. Những quy định này đánh dấu sự chấm dứt của mô hình vận tải dựa trên “sự dung thứ” và buộc doanh nghiệp phải chuyển sang mô hình tuân thủ tuyệt đối.
Khung pháp lý mới về giao thông đường bộ được xây dựng trên hai cấu phần chính. Thứ nhất là Luật Trật tự, An toàn giao thông đường bộ 2024, tập trung vào quản lý người điều khiển phương tiện, xây dựng văn hóa giao thông an toàn và quản lý hệ thống cơ sở dữ liệu. Luật này có hiệu lực từ ngày 01/01/2025 và giới thiệu hệ thống quản lý giấy phép lái xe theo thang điểm 12 điểm.[1] Thứ hai, nhóm nội dung có tác động trực tiếp và đáng kể nhất đến hoạt động logistics nằm ở các văn bản dưới luật, bao gồm Thông tư số 35/2023/TT-BGTVT, Thông tư 41/2023/TT-BGTVT, quy định chi tiết về giới hạn kỹ thuật phương tiện và sắp xếp hàng hóa, cùng với Nghị định 168/2024/NĐ-CP (thay thế Nghị định 100/2019/NĐ-CP) về xử phạt vi phạm hành chính.[2]
Khung pháp lý về giao thông đường bộ của Việt Nam trước và sau ngày 1 tháng 1 năm 2025.
| Danh mục | Trước ngày 01/01/2025 | Từ ngày 01/01/2025 |
|---|---|---|
| Khung pháp lý chung | – Điều chỉnh bởi Luật Giao thông đường bộ 2008. – Các nghị định hướng dẫn chính: Nghị định 10/2020/NĐ-CP (kinh doanh vận tải), Nghị định 100/2019/NĐ-CP (xử phạt vi phạm hành chính) và các thông tư liên quan. | – Luật 2008 bị bãi bỏ. – Thay thế bằng hai luật riêng biệt: • Luật Đường bộ 2024 (số 35/2024/QH15) – điều chỉnh hạ tầng, quy hoạch và vận tải. • Luật Trật tự, An toàn giao thông đường bộ 2024 (số 36/2024/QH15) – điều chỉnh người lái và phương tiện. – Ba nghị định then chốt: Nghị định 158/2024/NĐ-CP (kinh doanh vận tải), Nghị định 165/2024/NĐ-CP (hạ tầng), Nghị định 168/2024/NĐ-CP (xử phạt & hệ thống điểm GPLX). |
| Loại hình kinh doanh vận tải & điều kiện cấp phép | – Quy định tại Nghị định 10/2020: tuyến cố định, taxi, hợp đồng, container, du lịch và vận tải nội bộ. – Doanh nghiệp phải có Giấy phép kinh doanh vận tải, phương tiện đủ điều kiện, người điều hành vận tải có chứng chỉ và bộ phận an toàn giao thông. | – Điều chỉnh theo Nghị định 158/2024/NĐ-CP: phân loại chi tiết hơn các loại hình vận tải và quy trình cấp/thu hồi giấy phép. – Siết chặt điều kiện đối với người điều hành vận tải, lái xe và kế hoạch quản lý an toàn. – Bổ sung yêu cầu về hợp đồng điện tử và hệ thống giám sát dữ liệu. |
| Công nghệ theo dõi & giám sát | – Phương tiện kinh doanh vận tải phải lắp thiết bị giám sát hành trình (GPS). – Camera được yêu cầu đối với một số loại xe theo lộ trình áp dụng. | – Bắt buộc lắp GPS và camera cho toàn bộ phương tiện kinh doanh theo tiêu chuẩn kỹ thuật mới. – Kết nối dữ liệu liên tục với cơ quan quản lý. – Doanh nghiệp phải có bộ phận an toàn giao thông và lưu trữ dữ liệu giám sát trong thời gian quy định. |
| Giấy phép lái xe | – 13 hạng giấy phép lái xe. – Không có hệ thống quản lý điểm GPLX. | – Mở rộng lên 15 hạng GPLX (bổ sung C1, D1, D2…). – Có quy định mới cho xe điện. – Áp dụng hệ thống GPLX 12 điểm: vi phạm sẽ bị trừ điểm; mất đủ 12 điểm sẽ bị đình chỉ và phải đào tạo lại sau tối thiểu 6 tháng. |
| Xử phạt vi phạm hành chính | – Áp dụng theo Nghị định 100/2019/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 123/2021). – Chủ yếu là phạt tiền và tước GPLX có thời hạn, chưa có hệ thống điểm. | – Nghị định 168/2024/NĐ-CP thay thế Nghị định 100. – Áp dụng cơ chế trừ điểm GPLX gắn với hành vi vi phạm. – Tăng mạnh mức phạt đối với quá tải, quá tốc độ, vi phạm thiết bị giám sát và sử dụng hợp đồng điện tử không đúng quy định. |
Sự kết hợp giữa các quy định kỹ thuật nghiêm ngặt và mức xử phạt tăng cao đã làm thay đổi căn bản rủi ro vận hành. Rủi ro lớn nhất không nằm ở mức tiền phạt, mà ở việc mất nhân sự lái xe do bị tước giấy phép, gây gián đoạn nghiêm trọng cho hoạt động vận tải liên tục. Điều này buộc doanh nghiệp phải đặt yếu tố tuân thủ lên trên tất cả.
Phân tích tác động đến hiệu quả chuỗi cung ứng
Các hình phạt và rủi ro của hệ thống (Nghị định 168/2024)
| Hành vi vi phạm | Mức xử phạt (Lái xe / Chủ phương tiện) | Hệ quả mang tính chiến lược |
|---|---|---|
| Cố tình né tránh việc kiểm tra, phát hiện xe chở quá tải hoặc hàng hóa quá khổ | 40 – 50 triệu VND (Chủ phương tiện) | Chi phí xử phạt tương đương một khoản đầu tư lớn, buộc doanh nghiệp phải tăng cước vận chuyển và làm suy giảm khả năng cạnh tranh về giá. |
| Chở vượt giới hạn cho phép (không có giấy phép) | 8 – 10 triệu VND (Lái xe) | Gia tăng chi phí vận hành, giảm độ tin cậy trong vận chuyển, đồng thời phát sinh yêu cầu đầu tư thiết bị đo tải và áp dụng quy trình xếp hàng theo tiêu chuẩn ISO. |
| Lái xe vi phạm quy định và bị trừ đủ 12 điểm GPLX | Tước giấy phép lái xe từ 3–5 tháng (Lái xe) | Khủng hoảng nguồn nhân lực, gián đoạn nghiêm trọng chuỗi cung ứng do thiếu lái xe có tay nghề, trong khi chi phí tuyển dụng và đào tạo mới rất cao. |
Nguồn: Vantaianlocphat.vn
Việc gia tăng mức xử phạt, đặc biệt là áp dụng các hình phạt bổ sung như tước giấy phép lái xe, tạo ra rủi ro lớn cho các doanh nghiệp vận tải. Theo thống kê, sau khi luật có hiệu lực, 52,5% doanh nghiệp ghi nhận chi phí tăng tới 10%, trong khi 67,5% đối mặt với thời gian giao hàng kéo dài hơn 10%. Hiệu suất giao hàng giảm đáng kể, với chỉ 44,7% doanh nghiệp duy trì tỷ lệ giao hàng đúng hạn ở mức 70–89%. Khoảng 80% doanh nghiệp báo cáo mức độ gián đoạn từ đáng kể đến rất nghiêm trọng, đặc biệt trong vận tải đường dài. 70% doanh nghiệp cho biết chi phí vận hành bị ảnh hưởng nặng nề do các quy định hạn chế thời gian lái xe và mức phạt tăng cao.[3]
| Tiêu chí kỹ thuật | Giới hạn | Ngành chịu tác động lớn nhất | Hệ quả đối với tối ưu tải trọng |
|---|---|---|---|
| Chiều cao xe container | 4,35 m | Dệt may, điện tử (hàng nhẹ, cồng kềnh) | Giới hạn nghiêm ngặt không gian theo chiều cao trong container 40 feet HC, làm giảm mật độ xếp hàng. |
| Chiều cao hàng rời (xe thùng hở) | Không vượt quá chiều cao thùng xe đã đăng kiểm | Vật liệu xây dựng, nông sản, khoáng sản | Buộc phải giảm khối lượng vận chuyển xuống dưới mức tải trọng cho phép, làm tăng số chuyến và chi phí vận hành. |
Bên cạnh đó, việc thực thi nghiêm ngặt các quy định về tải trọng làm tăng thời gian kiểm tra tại các trạm cân và làm giảm tốc độ vận chuyển, đặc biệt đối với những phương tiện bị nghi ngờ vi phạm. Nguy cơ bị xử phạt hoặc buộc dỡ hàng làm giảm tính dự đoán của chuỗi cung ứng, gây rủi ro lớn cho các mô hình JIT (Just-In-Time), đặc biệt trong các ngành ô tô và điện tử. Để đối phó, các nhà sản xuất buộc phải tăng mức tồn kho an toàn, làm gia tăng chi phí lưu kho và ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn lưu động trong chuỗi cung ứng.
Ngoài ra, các giới hạn mới về kích thước phương tiện đã chuyển áp lực tối ưu không gian từ đơn vị vận tải sang khâu sản xuất và đóng gói. Giới hạn chiều cao container 4,35 mét gây thách thức cho việc vận chuyển hàng cồng kềnh như dệt may và linh kiện điện tử, do doanh nghiệp không thể tận dụng tối đa không gian theo chiều cao của container 40 feet HC. Vì vậy, các nhà quản lý chuỗi cung ứng phải điều chỉnh quy trình đóng gói ngay từ giai đoạn thiết kế sản phẩm để tuân thủ quy định và tối đa hóa mật độ xếp hàng. Đối với hàng rời, quy định về chiều cao thùng xe buộc doanh nghiệp phải chấp nhận hệ số lấp đầy theo thể tích thấp hơn, ngay cả khi tải trọng chưa đạt mức tối đa cho phép.[4]
Có thể thấy, những thay đổi trong khung pháp lý vận tải đường bộ năm 2025 đã tạo ra áp lực đáng kể đối với các doanh nghiệp logistics và các doanh nghiệp có chuỗi cung ứng quy mô lớn. Đồng thời, chúng cũng tạo ra sự tái phân khúc thị trường, trong đó chỉ những doanh nghiệp có khả năng đầu tư lớn và duy trì quy trình tuân thủ nghiêm ngặt mới có thể tồn tại và phát triển.[5]
Chiến lược thích ứng
Để thích ứng với khung pháp lý mới và duy trì năng lực cạnh tranh, các doanh nghiệp logistics và chủ hàng cần đồng thời triển khai các chiến lược sau:
Thứ nhất, tái cấu trúc đội xe. Doanh nghiệp cần tiến hành rà soát toàn diện toàn bộ đội xe để đảm bảo tuân thủ giới hạn tải trọng trục và tổng trọng lượng. Mọi cải tạo thùng xe phải được thiết kế lại và phê duyệt nhằm bảo đảm tuân thủ chiều cao/chiều rộng ghi trong hồ sơ đăng kiểm.
Thứ hai, ứng dụng công nghệ quản lý tuân thủ. Đầu tư công nghệ trở thành khoản chi bắt buộc để bảo vệ tính liên tục của hoạt động. Các công nghệ tiên tiến có thể mang lại hiệu quả quản lý cho doanh nghiệp logistics như hệ thống cân và cảm biến tải trọng cung cấp dữ liệu giám sát và cảnh báo vi phạm theo thời gian thực, cho phép lái xe điều chỉnh trước khi bị xử phạt; hoặc phần mềm tối ưu đóng gói giúp tối đa hóa thể tích/trọng lượng nhưng vẫn không vi phạm giới hạn kích thước (4,2m/4,35m).[6]
Thứ ba, triển khai vận tải đa phương thức. Chiến lược này nhằm giảm thiểu rủi ro pháp lý và chi phí vận hành ngày càng tăng của vận tải đường bộ.[7]
Thứ tư, phân bổ rủi ro thương mại giữa các bên liên quan. Đơn vị vận tải phải quy định rõ trách nhiệm của chủ hàng đối với dữ liệu trọng lượng và kích thước hàng hóa. Đồng thời, đơn vị vận tải cần chuyển từ mô hình tính cước truyền thống sang mô hình có phụ phí tuân thủ (Compliance Surcharge) hoặc áp dụng mức cước cao hơn để bù đắp cho hệ số tải thấp và chi phí vận hành gia tăng.
Ngoài ra, doanh nghiệp nên hợp tác với cơ quan quản lý nhà nước và tham gia các hiệp hội ngành nghề để đề xuất các điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn. Cần triển khai các chương trình thí điểm để doanh nghiệp có thể từng bước làm quen và điều chỉnh theo các yêu cầu mới. Các chương trình thí điểm giúp đo lường tác động kinh tế như chi phí vận tải, tiền lương lái xe và độ trễ giao hàng, đồng thời xác định những vấn đề cần lưu ý trước khi áp dụng trên diện rộng.
Kết luận
Việc siết chặt Luật Giao thông đường bộ 2025 và các văn bản liên quan đã tạo ra một “điểm ngoặt” về chi phí đối với logistics đường bộ. Về dài hạn, giải pháp bền vững không chỉ là tuân thủ, mà còn là chuyển dịch chiến lược sang vận tải đa phương thức, kết hợp với đầu tư vào công nghệ số hóa và quản lý tuân thủ nghiêm ngặt. Sự linh hoạt của chuỗi cung ứng Việt Nam trong tương lai sẽ phụ thuộc vào khả năng doanh nghiệp chuyển đổi và thích ứng nhanh với khung pháp lý mới này.
[1] Conganthanhhoa.gov.vn, New points of the Law on Road Traffic Order and Safety take effect from January 1, 2025 (https://conganthanhhoa.gov.vn/tin-tuc-su-kien/tin-hoat-dong/pho-bien-giao-duc-phap-luat/diem-moi-luat-trat-tu-an-toan-giao-thong-duong-bo-co-hieu-luc-tu-ngay-1-1-2025.html)
[2] Vienhotrophapluat.vn, Traffic Law 2025: Important New Points Every Citizen Needs to Know (https://vienhotrophapluat.vn/luat-giao-thong-2025-nhung-diem-moi-quan-trong-moi-cong-dan-can-biet/)
[3] Vneconomy.vn, New Traffic Law 2025 has strong impact on logistics and supply chain industry (https://vneconomy.vn/luat-giao-thong-moi-2025-tac-dong-manh-toi-nganh-logistics-va-chuoi-cung-ung.htm)
[4] Vantaianlocphat.vn, Summary of the Latest Regulations When Transporting Goods by Truck (https://vantaianlocphat.vn/quy-dinh-cho-hang-bang-xe-tai/)
[5] Kctcvn.com, New Traffic Law 2025 has strong impact on logistics and supply chain industry (https://kctcvn.com/luat-giao-thong-moi-2025-tac-dong-manh-toi-nganh-logistics-va-chuoi-cung-ung/)
[6] Vantaianlocphat.vn, Summary of the Latest Regulations When Transporting Goods by Truck (https://vantaianlocphat.vn/quy-dinh-cho-hang-bang-xe-tai/)
[7] Greenlandvn.com.vn, New Decree on Multimodal Transport (https://greenlandvn.com.vn/nghi-dinh-moi-ve-van-tai-da-phuong-thuc/)
